Περί εναλλακτικών μορφών τουρισμού

Εκτύπωσε αυτό το άρθρο

Ποιος ήταν ο σκοπός σας όταν αποφασίσατε να διοργανώσετε από κοινού με την τοπική αυτοδιοίκηση Δωδεκανήσου, το 1ο Τοπικό Συνέδριο Ρόδου, για εναλλακτικές μορφές τουρισμού.
Οι εναλλακτικές μορφές τουρισμού δεν είναι τίποτε περισσότερο ή λιγότερο από μια σειρά προϊόντων και υπηρεσιών που συμπληρώνουν το βασικό τουριστικό προϊόν, καλύπτοντας ανάγκες συγκεκριμένων τμημάτων της τουριστικής ζήτησης. Τυπικά λοιπόν ο σκοπός μας ήταν να προσδιορίσουμε τις μορφές εκείνες που μπορούν να λειτουργήσουν στη Ρόδο για να εμπλουτίσουν το υφιστάμενο προϊόν, γνωστό ως και το τρίπτυχο των τριών S (sun, sea, sand - ήλιος, θάλασσα, παραλία), που όλα αυτά τα χρόνια αποτελεί το σύμβολο της τουριστικής Ρόδου.
Ο ουσιαστικός όμως στόχος μας είναι πως μέσα από αυτές τις νέες μορφές τουριστικών προϊόντων που θα επιλεγούν, να μπορέσει να αναπτυχθεί και το υπόλοιπο νησί. Για αυτό και θα το χαρακτήριζα ως το πρώτο τοπικό αναπτυξιακό συνέδριο που έγινε τα τελευταία χρόνια στην Ρόδο. Άλλωστε αυτό αποτελεί και την φιλοδοξία των συνδιοργανωτών. Να καταγραφεί αυτό στην ιστορία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Δωδεκανήσου, ως στρατηγικό σημείο αναφοράς για την ανάπτυξη των μικρών, αγροτικών (μέχρι σήμερα), χωριών της ενδοχώρας της Ρόδου.

Με πιο τρόπο πιστεύετε ότι μπορεί να επιτευχθεί η αναβάθμιση του τοπικού τουριστικού προϊόντος;
Εκτός από την ποιοτική αναβάθμιση όλων των υπηρεσιών που συμμετέχουν στην δημιουργία του, μέσα και από τον εμπλουτισμό του με στοιχεία που θα προέρχονται από την αξιοποίηση των φυσικών και πολιτισμικών πόρων του νησιού. Με συνολικό επαναπροσανατολισμό του, έτσι ώστε αυτό να αξιοποιεί και να ενσωματώνει υπολανθάνοντες ως τώρα και παραμελημένους πόρους της ενδοχώρας του νησιού. Πόροι αυτής της μορφής είναι η επαφή και γνωριμία με άδηλους και άγνωστους μέχρι σήμερα ιστορικούς τόπους, με μνημεία και απομεινάρια άλλων εποχών. Επιπροσθέτως η παραμονή και ελεύθερη κίνηση και περιήγηση μέσα στο γηγενές αγροτικό τοπίο, η απόλαυση της εμπειρίας που προσφέρει η σκιερότητα και γαλήνη των ελαιώνων ή των πορτοκαλοχώραφων του νησιού, η επαφή με το χώμα, η απόλαυση της απομόνωσης και της μοναχικότητας, η γνωριμία με τα ζωικά είδη των αγροοικοσυστημάτων, η υγιεινή διατροφή, η γνωριμία με τις καλλιεργητικές μεθόδους και τις διαδικασίες συλλογής του καρπού, η ανακάλυψη τόπων γεωλογικού ενδιαφέροντος κλπ.

Πως όλα τα παραπάνω μπορούν να ενσωματωθούν στο τουριστικό προϊόν του νησιού;
Η συνδυασμένη εκμετάλλευση αυτών των “αδρανών” πόρων και δυνατοτήτων ανταποκρίνεται σε ένα πλέγμα νέων ή εναλλακτικών μορφών τουρισμού, οι οποίες και εμφανίζονται στην αγορά με την ορολογία του οικοτουρισμού, αγροτουρισμού, πράσινου, πολιτισμικού, περιηγητικού κλπ. Κοινό στοιχείο σε όλες αυτές τις μορφές είναι η ευαισθητοποίηση και γενικά το ενδιαφέρον για την προστασία του φυσικού πολιτιστικού και δομημένου περιβάλλοντος. Κάτω λοιπόν από ένα κατάλληλο σχεδιασμό με επιλογή και του σωστού γεωγραφικού χώρου για την παρουσίαση τους, αποτελούν δράσεις που μπορεί να οδηγήσουν σε εμπλουτισμένο τουριστικό προϊόν. Το προϊόν αυτό θα εξασφαλίζει μάλιστα γερούς κρίκους διασύνδεσης και με άλλους κλάδους της οικονομίας του νησιού, όπως ο γεωργικός, η μεταποίηση τοπικών προϊόντων, τα εργαστήρια λαϊκής τέχνης κλπ.

Τι ακριβός είναι η Τοπική Δράση για τον οικοτουρισμό που αποφασίσθηκε από το συνέδριο;
Ουσιαστική προϋπόθεση για βιώσιμη ανάπτυξη του νησιού, είναι η ολοκληρωμένη ανάπτυξη και σε άλλες χωρικές ενότητες της ενδοχώρας και της υπαίθρου του. Η εκπόνηση λοιπόν και η εφαρμογή ενός επιχειρησιακού σχεδίου με όλες τις συνιστώσες- παραμέτρους ανάπτυξης με βάση ορισμένους άξονες που προκύπτουν από τους διαθέσιμους πόρους και το ανθρώπινο δυναμικό της περιοχής, συνιστούν ένα τοπικό σχέδιο δράσης. Στα πλαίσια αυτά αποφασίσθηκε στο συνέδριο πως ο οικοτουρισμός μπορεί να αποτελέσει την στρατηγική επιλογή προς αυτή την κατεύθυνση. Σχέδιο δε τοπικής δράσης να αποτελέσει η υλοποίηση της ιδέας-πρότασης μας περί δημιουργίας σε μια συγκεκριμένη περιοχή του νησιού του πάρκου φύσης που ονομάσαμε Ecomuseum of Rodos.

Ποια θεωρείτε πως είναι τα ουσιαστικά συμπεράσματα του συνεδρίου.
Θα έλεγα δύο. Πρώτα από όλα η αναγνώριση από άλλους πως αυτό το νησί έχει κρυμμένους στα σπλάχνα του, στη φύση των ορεινών χωριών, αναξιοποίητους θησαυρούς που μέχρι σήμερα, εξήντα χρόνια από τότε που έφυγαν οι Ιταλοί, όλοι εμείς τους προσπερνάμε καθημερινά δίχως να τους βλέπουμε. Δεύτερο, πως η Ρόδος έχει σαραντατεσσερα χωριά και πρέπει να έχουν όλα στον ήλιο μοίρα.

Να τα πάρουμε καλύτερα ένα- ένα με την σειρά. Ας μιλήσουμε λοιπόν πρώτα για τους θησαυρούς.
Θα θελα να μπορούσαμε να είχαμε την δυνατότητα να ακούγαμε ξανά ορισμένες από τις εισηγήσεις που έγιναν στο συνέδριο. Να αναφερθώ σε αυτήν του Σεβασμιότατου Μητροπολίτη μας κκ. Κύριλλου. Που παρά το πολύ λίγο διάστημα που διακονεί στον τόπο μας, μίλησε για το αυτονόητο που εμείς που ζούμε τόσα χρόνια σε αυτόν προφανώς δεν το βλέπουμε. Ιστορικές εκκλησιές, μονές, μοναστήρια, προσκυνήματα, κτίσματα εκατοντάδων ετών, οι εν Δωδεκανήσω Άγιοι, πίστη βαθιά, πλούτος μέγας, που δεν σκεφθήκαμε ποτέ πως υπάρχει τόσος λαός στην λοιπή Ελλάδα και τον υπόλοιπο κόσμο που τον ενδιαφέρει. Προφανώς επειδή εμείς πάψαμε να πιστεύουμε πλέον σε οτιδήποτε. Η Μυτιλήνη με τον Άγιο Ραφαήλ, ή Αίγινα με τον Άγιο Νεκτάριο, η Τήνος με την Μεγαλόχαρη και πόσες άλλες περιοχές στην Ελλάδα, πως σώθηκαν από ένα μόνο άγιο ή μια εκκλησιά. Να συνεχίσω με τον καθηγητή κ. Ε. Λέκκα και την παρουσίαση των γαιωτόπων του νησιού που μας άφησαν όλους άφωνους; Η με τον καθηγητή κ. Μ. Στεφανάκη για την άγνωστη σε εμάς πόλη στην περιοχή Κυμισάλα. Για την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική στις μορφές των κτιρίων, για τις γειτονιές των χωριών μας, για την πανίδα και την σπάνια χλωρίδα, για τους υδροβιότοπους, ή τα τόσα άλλα που παρουσιάσθηκαν εκεί από τους σημαντικούς εισηγητές. Ένας πλούτος ανεκτίμητης αξίας, αρκεί βέβαια να μπορείς να τον δεις.

Γιατί επιμένετε τόσο στα σαραντατεσσερα χώρια.
Γιατί θεωρώ πως αυτό είναι μια τραγική πραγματικότητα. Το νησί περιορίστηκε μόνο στα παράλια. Τα άλλα περίπου τριάντα χωριά λες και δεν υπάρχουν. Άλλωστε αυτό αναδεικνύεται με τις συζητήσεις για τους νέους Καποσιστριακούς Δήμους που γίνονταν τελευταία πολύ έντονα. Έμεναν στα αζήτητα των συνενώσεων. Μια προηγούμενη φορά είπα κάπου πως τα ξέχασε και ο Θεός. Όμως ένας καλός φίλος με διόρθωσε. Μου είπε πως ξέχασα την λαϊκή παροιμία που λέει «Αι Γιώργη βοήθα μου’ όμως ‘κούνα και εσύ τον πόδα σου». Για αυτό, με μια δόση και αυτοκριτικής, θα πω πως μάλλον πρώτα τα ξεχάσαμε εμείς. Όλοι εμείς που γεννηθήκαμε και μεγαλώσαμε σε αυτά, φύγαμε κάποια στιγμή και από τότε, ξεχάσαμε εντελώς πως υπάρχουν, λες και θέλαμε να ξορκίσουμε την καταγωγή μας. Λες και ήταν το στίγμα. Η ευημερία έχει δημιουργηθεί στο νησί πρέπει να συμπεριλάβει και αυτά. Άσε που με τα δύσκολα χρόνια που φαίνεται πως έρχονται, μπορεί να είναι αυτά τα χωριά που θα σώσουν και πάλι το νησί όπως συνέβη ξανά στο παρελθόν την εποχή της κατοχικής πείνας.

Αυτό όμως δεν έπρεπε να ήταν μέριμνα τις Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των δήμων στους οποίους υπάγονται σήμερα αυτά;
Ασφαλώς και έπρεπε. Πρώτα μάλιστα τις πολιτείας. Κουράστηκα όμως τόσα χρόνια, ως δημότης ενός από αυτούς, να περιμένω και να παρακολουθώ το δικό μου χωριό που ανήκει σε αυτά τα τριάντα, να πηγαίνει διαρκώς και πιο πίσω. Για αυτό και αποφάσισα να προτρέψω τους τοπικούς μου άρχοντες να προσπαθήσουμε να κάνουμε πλέον κάτι πολίτες και αυτοδιοίκηση μαζί, προς αυτή την κατεύθυνση. Μπορεί δε μέχρι τώρα να μην υπήρξε ανταπόκριση από τον δικό μου Δήμο, όμως την βρήκαμε από τους Δημάρχους των άλλων χωριών. Προφανώς αυτοί έχουν περισσότερη διορατικότητα ή ευαισθησίες Μαζί με της Νομαρχίας και της ΤΕΔΚ. Με αυτούς τώρα θα συνεχίσουμε.

Ποια είναι η περιοχή που θα καλύπτει ή δράση Ecomuseum of Rodos και γιατί προτείνατε την συγκεκριμένη;
Η πρόταση που καταθέσαμε και έγινε αποδεκτή από το συνέδριο αναφέρεται στην περιοχή που καλύπτουν τα δημοτικά διαμερίσματα Μαλώνας, Μασάρων, Λαέρμων, Αγίου Ισιδώρου, Εμπωνας, Απολλώνων, Πλατάνια, Ελαιούσας, Αρχίπολης, Διμιλιάς και Σαλάκου (με δυνατότητα προσθήκης σε αυτά και άλλων 3-4 χωριών). Τα κύρια χαρακτηριστικά της προτεινόμενης περιοχής, περιλαμβάνουν έντονο πολιτιστικό, φυσιολατρικό και οικονομικό ενδιαφέρον, γειτνίαση με τα τουριστικά αναπτυγμένα παράλια με εύκολη προσπελασιμότητα προς και από αυτά και περιοχές με έντονα στοιχεία αγροτικής ιστορίας. Το φυσικό της περιβάλλον χαρακτηρίζεται από έντονο ανάγλυφο το οποίο είναι αποτέλεσμα της παρουσίας μεγάλων ορεινών όγκων, λόφων, πεδιάδων και ποταμών. Στη χλωρίδα των ορεινών περιοχών υπάρχουν σπάνια ενδημικά είδη που είναι σε προτεραιότητα για προστασία. Οι επιμέρους χωρικές ενότητες διαθέτουν επίσης πλούσιους ιστορικούς και πολιτιστικούς πόρους, όπως αρχαιολογικούς χώρους, τοπικά λαογραφικά μουσεία, εκκλησίες και μοναστήρια, οικισμούς με παραδοσιακά στοιχεία, κάστρα και αγροτικά μνημεία. Όλα αυτά αποτελούν ένα πολύ καλό «καλάθι» από πόρους, που μπορούν να δημιουργήσουν το οικοτουριστικό προϊόν που αναζητούμε, προκειμένου να εμπλουτίσουμε το υφιστάμενο προϊόν του νησιού μας.

Σε ποίο σημείο βρίσκεται η συνεργασία σας με την Αγροτουριστική ΑΕ και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου προκειμένου να υλοποιηθεί αυτή η δράση;
Είναι πολύ ενθαρρυντικό για εμένα ότι αφενός η πρόταση μας υιοθετήθηκε από την Τοπική Αυτοδιοίκηση Α και Β βαθμού τις περιοχής μας και αφετέρου πως μετά από αυτό κατατέθηκε στο συνέδριο πρόταση από την Πρόεδρο της Αγροτουριστικής ΑΕ κα Μπριγκίτα Παπασταύρου, προκειμένου να ιδρύσουμε από κοινού και με την τοπική Αυτοδιοίκηση ένα φορέα που θα την διαχειριστεί. Τις αμέσως επόμενες ημέρες θα γίνει η πρώτη μετά την ολοκλήρωση και των συμπερασμάτων του συνεδρίου συνάντηση μας, για να συναποφασίσουμε εμείς τοπικά, τα πρώτα βήματα και στην συνέχεια ακολουθούν τα υπόλοιπα. Στο ίδιο πλαίσιο είναι και η συμμετοχή του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Ένα μόνο θέλω να σας πω, για το οποίο θέλω είστε βέβαιοι. Όποιος βάζει στοίχημα με τον εαυτόν του, αν έχει όραμα, τον πήχη τον τοποθετεί πολύ ψηλά.

Μετά από δυόμισι χρόνια που προσπαθείτε ως πολίτης, για αυτή την ιδέα σας πόσο αισιόδοξος νιώθετε σήμερα.
Επιμένω στην άποψη πως κάποια στιγμή σε αυτές τις προσπάθειες, θα πάψουμε να είμαστε ένας εδώ και ένας εκεί και θα αποφασίσουμε πως πρέπει γίνουμε 2 μετά 4 και μετά 8- 16 -32… Να σας θυμίσω εκείνο το τραγούδι από τα χρόνια της νιότης όλων μας «είμαστε δυο, είμαστε τρεις, είμαστε χίλιοι δεκατρείς…»; Με τα 15χρονα παιδιά μας στους δρόμους, να έχουν αρχίσει να μας πετροβολούν, νομίζεται ότι θα αντέχουμε ακόμα για πολύ να υποθηκεύουμε το δικό τους μέλλον με τα δικά μας λάθη ή καπρίτσια; Δεν το νομίζω. Και τα ψέματα κάποια στιγμή τελειώνουν για όλους μας.

Μήπως προσπαθείτε να στείλετε κάποιο μήνυμα με αυτό;
Ασφαλώς και αυτό προσπαθώ να κάνω εδώ και τρία χρόνια. Το έχω πει με πολλούς τρόπους. Αυτή τη φορά όμως θα μου επιτρέψει η Κατερίνα Γκόγκου, Αντιπρόεδρος στον σύλλογο Ξεναγών Δωδεκανήσου, να χρησιμοποιώντας ως απάντηση, δικά της λόγια, τις τελευταίες αράδες της εισήγησης της στο συνέδριο.
«Πιο ανησυχητική και απογοητευτική, ωστόσο, βρήκα την αντιμετώπιση εκείνων που όταν άκουγαν για το συνέδριο αυτό αντιδρούσαν με εκφράσεις όπως: «τι τα θες τώρα» και «τι θ' αλλάξει» και «τσάμπα συζητάτε» και «τα ξανακούσαμε». Δυστυχώς έχουμε χάσει την αισιοδοξία μας, την πίστη ότι μπορούμε ν' αλλάξουμε τα πράγματα, ότι μπορεί αυτός ο τόπος και εμείς να έχουμε ένα καλύτερο μέλλον. Απ' όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε οικονομικά, κοινωνικά και άλλα, αυτό είναι το χειρότερο, ότι σταματήσαμε να δρούμε, να αντιδρούμε και αποδεχόμαστε μοιρολατρικά όλα αυτά που δεν μας αξίζουν. Εδώ και χρόνια η Ρόδος υποτιμά τον εαυτό της. Όσα αναφέρθηκαν ως τώρα εδώ είναι απλά, αρκεί να τα δούμε νηφάλια και ρεαλιστικά. Το μόνο που χρειάζεται είναι απόφαση για δράση. Τι θέλει η αγορά; Το έχουμε, τους το προσφέρουμε και το προστατεύουμε γιατί εκεί που το χάσαμε τους χάσαμε. Έτσι κι αλλιώς δεν έχουμε επιλογές, σκεφτείτε το αισιόδοξα: μετά την παρακμή είμαστε καταδικασμένοι να ακμάσουμε.»

Πως θα θέλατε να κλείσετε αυτή την συνέντευξη σας;
Συνεχίζοντας τα λόγια της Κατερίνας.
Αγαπητοί μου λοιπόν φίλοι, μετά την γενική διαπίστωση για την παρακμή στην οποία οδηγήσαμε αυτό τον τόπο, είμαστε καταδικασμένοι να ακμάσουμε. Γιατί τον τόπο αυτό τον δανειστήκαμε από τους γονιούς μας για να τον παραδώσουμε στα παιδιά μας.
Εσείς λοιπόν που εκφράζεται δομές εξουσίας ή διαχειρίζεστε τοπικά τις τύχες του, δώστε ζωτικό χώρο και στους πολίτες που ενδιαφέρονται να προσφέρουν σε αυτόν. Είναι και δικός τους. Εσείς δε που μπορείτε να διαμορφώνεται την κοινή γνώμη και συνεχίζεται ακόμα να επιμένετε να αντιμετωπίζεται με “δυσπιστία;” πρωτοβουλίες και προσπάθειες πολιτών σαν την δική μας, αναλογιστείτε και την δική σας υποχρέωση στο δικό σας χωριό. Γιατί όσο και αν θέλετε να νιώθετε ακόμα “πρωτευουσιάνοι”, κάποτε όλοι εμείς, μάλλον εκεί θα ζητήσουμε να επιστρέψουμε. Όμως τότε θα είναι πλέον πολύ αργά για να μπορέσουμε να κάνουμε οτιδήποτε για αυτά…